Gminne serce kultury

Choć gmina, liczy zaledwie kilkanaście tysięcy mieszkańców, śmiało można nazwać ją centrum kultury powiatu legionowskiego. Powstały w styczniu 2006 r. Ośrodek Kultury w Wieliszewie, dzięki swojej bogatej ofercie programowej, co miesiąc gości ok. 600 osób.

Już sam budynek przy ul. Stanisława Moniuszki 2, swoją nietuzinkową formą, przyciąga uwagę. Instytucja w 2014 r., została połączona z Biblioteką Publiczną Gminy Wieliszew. Misją Ośrodka jest prowadzenie wieloaspektowej działalności kulturalnej, a jego kluczowy cel, to promocja kultury lokalnej w Polsce i zagranicą. 

W przeciwieństwie do wielu współczesnych jednostek tego rodzaju, oferta, którą przygotował Wieliszew, nie kończy się na grupie wiekowej dzieci i młodzieży licealnej, ale adresowana jest również do dorosłych. Obejmuje szeroki zakres dziedzin: od humanistycznych i stricte artystycznych, poprzez sportowe, aż do tak niestandardowych jak zajęcia grupowe z robotyki i elektroniki, czy modelarstwa lotniczego. Wielu uczestników stało się laureatami ogólnopolskich konkursów.

Od jazzu do rehabilitacji

Odwiedzający Ośrodek Kultury w Wieliszewie, mogą wziąć udział m.in. w warsztatach wokalnych i zajęciach z tkactwa artystycznego; spróbować swoich sił w tańcu towarzyskim, czy tańcu jazzowym, nauczyć się gry w szachy oraz opanować gitarę. Oprócz niewątpliwych przyjemności, wiele zajęć dostarcza też wiedzy, którą można wykorzystać w codziennym życiu, jak np. znajomość programowania i drukarki 3D (zajęcia komputerowe dla dzieci), czy zajęcia prozdrowotne z elementami rehabilitacji, skierowane dla każdego, bez względu na wiek i poziom sprawności fizycznej. W ofercie zajęć grupowych dla młodzieży od 16 r. życia i dorosłych, znaleźć można również ciekawą inicjatywę sceniczną. Teatr Muzyczny „Pod Pretekstem” eksperymentuje z formą i wzbogaca swoje spektakle o teatr tańca, kabaret czy improwizację. Na uznanie zasługuje fakt, że teatr nie jest koordynowany odgórnie przez pracowników Ośrodka Kultury. Za jego całokształt odpowiadają młodzi, zdyscyplinowani i systematyczni, choć bardzo zajęci ludzie. To pokazuje, że Gmina Wieliszew, potrafi zainspirować do własnych działań kulturotwórczych i uczynić z tego nieprzemijającą pasję.

Promocja polskości z „Promykami”

Oprócz chórów „Marzenie” i „Bel Canto”, których występy przyczyniły się do zasłużonej promocji Ośrodka Kultury w Wieliszewie, flagową inicjatywą tej placówki, jest Zespół Tańca Ludowego „Promyki”. Jego rola to rozpowszechnianie poprzez scenę: tańca, pieśni i obrzędów ludowych naszego kraju. Zespół istnieje już 20 lat i liczy prawie 180 osób. 

Kultywowanie polskiej tradycji muzycznej i prezentacja polskich tańców narodowych, są szczególnie ważne w czasach, gdy większość miejskich i gminnych domów kultury, ma w swojej ofercie zaledwie zumbę – kompilację stylów głównie latynoamerykańskich.

O specyfice polskich tańców towarzyskich, opowiada dyrektor Ośrodka Kultury w Wieliszewie, dr Dariusz Skrzydlewski:

- Jedną z cech charakterystycznych dla naszej kultury jest to, że tańczymy w parach, co spotyka się z żywym odbiorem poza granicami Polski. „Promyki” od lat biorą udział w turniejach Tańca Towarzyskiego, a nasze pary kilkukrotnie sięgały po tytuły indywidualnych mistrzów i wicemistrzów Polski, tytuł Najlepszego Zespołu i Najlepszego Choreografa w poszczególnych kategoriach.

Zespół występuje również na imprezach o charakterze międzynarodowym. Odwiedził m.in. Indie, Koreę Południową i Meksyk – łącznie 14 państw, na 4. kontynentach.

Chcieć to móc

Repertuar „Promyków”, to tańce i pieśni z kilkunastu regionów Polski, a wszystkie układy prezentowane są w tradycyjnych strojach regionalnych lub historycznych. Ubiory szyją na zamówienie wyspecjalizowane krawcowe, które w sposób profesjonalny odwzorowują wymagane detale. Koszt takiego kompletu wynosi nawet kilkanaście tys. zł, dlatego na zakup, można pozwolić sobie raz na kilka lat. 

Aktualnie, imponująca garderoba zespołu, mieści się już w 3 pomieszczeniach. Najnowszym nabytkiem jest zestaw ubiorów ze Spiszu. „Promyki” prezentują na scenie tańce i zabawy Starej Warszawy, krakowiaka, tańce kaszubskie, łowickie, opoczyńskie, lubelskie, rzeszowskie, podlaskie, tańce z regionu Górnego Śląska, Beskidu Śląskiego, Żywiecczyzny, Spiszu i Kurpi Białych. 

Tancerze podzieleni są na 5 grup wiekowych. „Promyki” wydały też w pełni profesjonalną płytę z 11. utworami, pt. „Jak w kalejdoskopie”, sfinansowaną przez Ośrodek Kultury z Dotacji Urzędu Gminy Wieliszew, a także płytę z repertuarem kolędowym. 4 września, znów wyruszają promować polską kulturę poza granicami kraju. Tym razem, jadą do Chin. 

Tekst ukazał się w Tygodniku "Idziemy" nr 37/2019, dn. 10 września 2019 r.  

Ostatki po warszawsku

Jeszcze na początku lat ’90 ubiegłego wieku, ostatnie dni Karnawału świętowano hucznie i radośnie. Z okien bloków i kamienic, niosły się w zimne wieczory dźwięki popularnych hitów, a w witrynach kawiarnianych lokali wisiały, ozdobione balonikami płachty papieru z napisem: BAL OSTATKOWY. Na wystawach butików, lśniły cekinowe kreacje. Atmosfera zabawy była wprost namacalna.  

Starsi Czytelnicy pamiętają zapewne długie kolejki przed cukierniami w Tłusty Czwartek. Chyba najdłuższa była ta na Nowym Świecie, przed cukiernią „A. Bliklego”. Dziś to coraz rzadszy widok, skoro tego dnia pączki kupimy praktycznie wszędzie, a w sklepach wielkopowierzchniowych, nie ma obaw, że zabraknie ich w godzinach popołudniowych. Ci, którzy myślą, że pączki z innym nadzieniem niż marmolada różana, lub truskawkowa, to wymysł ostatnich kilkunastu lat, powinni zajrzeć do stołecznej prasy z połowy XIX w. W ogłoszeniach, których treść przytacza Helena Duninówna, możemy przeczytać: „Wyborne karnawałowe przysmaki: pączki z cukierni Lourse’a… pączki „z dobrą przyprawą” – Jan Wróblewski, ulica Kapitulna… pączki z esencją ananasową w cukierni Grohnerta z Krakowskiego Przedmieścia… pączki od Beele’go… pączki z konfiturami od najmodniejszego w eleganckim świecie Kadecza z Senatorskiej ulicy… pączki ukryte w papierowych kornetach, szczęśliwy pomysł dla ocalenia świeżych rękawiczek Dam naszych… pączki ananasowe, poziomkowe, malinowe, wiśniowe, morelowe, jabłkowe…”

Owszem, dziś mamy oprócz pączków klasycznych, także te z czekoladą, budyniem, toffi, czy bitą śmietaną, ale dostępne przez cały rok, na równi z drożdżówkami, nie stanowią już rarytasu kojarzącego się z końcówką karnawału. Trudno w ogóle mówić o jakichkolwiek wyszukanych smakołykach w tym czasie, w drugiej dekadzie XXI w. skoro wszystko jest dostępne bez względu na porę roku. To już nawet nie przesunięcie granic, dotyczące wielu świąt i wydarzeń, ale całkowite ich zatarcie. Faworki, do niedawna wyłącznie słodki symbol Ostatków, są w ciągłej sprzedaży, podobnie jak karpie, uszka z grzybami, czy truskawki. I chyba tylko jeszcze mazurki, kupimy jedynie przed Wielkanocą. Ostatnia niedziela zapustna w 1907r. wypadła 10 lutego. W Warszawie, podczas sześciu zabaw zorganizowanych na cele dobroczynne i korporacyjne, bawiło się około 3 tys. osób. W sali balowej w Dolinie Szwajcarskiej, 300 par, tańczyło do 7.30. Zebrane środki, przeznaczono na rzecz przytułku dla niepełnosprawnych dzieci.  W dekadach PRL-u wierzący i niewierzący, w Środę Popielcową kończyli ostentacyjne imprezowanie. Tego dnia nie odbywały się zabawy, a lokale rozrywkowe, niejednokrotnie zamykano. Robiło się ciszej, jakby spokojniej. Należało to do dobrego obyczaju. Dziś, pierwszy Dzień Wielkiego Postu nie tylko w Warszawie, niewielu wygania z kawiarni. Przy stolikach tłoczno, do szklanek leje się piwo. W przestrzeni miejskiej, wciąż dudni muzyka, a pączki znajdziemy w każdym supermarkecie. A choć wielu z nas podejmie w jakimś stopniu wielkopostne wyrzeczenia, częściej będzie to zastąpienie kebaba, łososiem norweskim, niż rezygnacja z aktywnego życia na portalach społecznościowych.     
  

Tekst ukazał się w "Dodatku Mazowieckim" - "Gazety Polskiej Codziennie", numer 2566 - w dn. 25.02.2020.

Sztuka prawdziwa

To jedna z bardzo nielicznych imprez kulturalnych tego rodzaju, jakie jeszcze zachowały się w Polsce. Jarmark Jagielloński organizowany w Lublinie od XV w., prezentuje autentyczne rękodzieło z różnych stron naszego kraju i Europy, dając jednocześnie możliwość poznania tajemnic dawnego rzemiosła. Wydarzenie odbyło się w dn. 16-18 sierpnia.

Aktualnie nie jest już zjawiskiem stricte handlowym. W większym stopniu stanowi przestrzeń spotkania kultur, w której można dotknąć często już zapomnianych tradycji, a przy tym jest znakomitą propozycją turystyczną. Rokrocznie Jarmark Jagielloński odwiedza przeszło 100 tys. miłośników folkloru.

Rozmach i tradycja

W dobie globalizacji i zalewu europejskich rynków jednakowymi towarami, produkowanymi masowo, takie wydarzenie to rzadka szansa nabycia ponadczasowych, ręcznych wyrobów. Misterne wycinanki z Litwy i Białorusi, tak inne od polskich, łowickie hafty, kurpiowskie koronki, choinkowe ozdoby z papieru i słomy, pełna artystycznego rozmachu węgierska ceramika i ta egzotyczna z Krymu,

unikalne janowskie tkaniny dwuosnowowe, rzeźby, wyjątkowy wybór pisanek oraz innej plastyki obrzędowej, biżuteria, dawne, słowiańskie lalki dobrych życzeń - motanki, które do dziś robi się jeszcze tylko na Ukrainie i szczątkowo w Białorusi - to jedynie ułamek tego, co można było obejrzeć i nabyć na blisko 160. stoiskach. Asortyment tyleż oryginalny, co wyselekcjonowany.

Również twórcy w znacznej większości, mogą poszczycić się licznymi wyróżnieniami za ich warsztat, oraz certyfikatami, świadczącymi o autentyczności wyrobów. Ale Jarmark Jagielloński, to nie tylko możliwość wartościowych zakupów i bezcennych rozmów z artystami. To również pokazy tkactwa, garncarstwa, koronki klockowej, czy tajników pracy kowala, a także okazja by posłuchać śpiewu i gry na tradycyjnych instrumentach – czasem zupełnie nieoczekiwanie, bez zapowiedzi. W tym roku, ważnym punktem wydarzenia, była promocja wyrobów pszczelich i tematyczna edukacja.

Stare i nowe w symbiozie

Choć wydarzenie propaguje tradycyjną sztukę i rzemiosło, nie ogranicza się tylko do prezentacji przedmiotów rodem ze skansenu. Wielu twórców łączy dawne techniki z nowymi inspiracjami tak, jak np. Klaidas Navickas z Litwy, który wystawiał swoje filigranowe wycinanki wraz z drzeworytami. Wyjaśnił, że szczególnie zależy mu na ocaleniu ginącej techniki drzeworytu. Częściej jednak niż do starych wzorów sięga do własnej wyobraźni i tak odtworzył w niespotykany sposób różne sceny biblijne. Podobny klucz w twórczości ma Volha Palunisa z Białorusi, która wykonuje bardzo oryginalne wycinanki. Tą sztuką zajmowała się już jej babcia, urodzona na dawnych, polskich ziemiach, a następnie mama - ale tylko ona jest z wykształcenia artystką. Palunisa chętnie sięga po papier zróżnicowany pod względem faktury, często z gotowym nadrukiem, co daje przestrzenne efekty. Pokazuje też swoje eksperymenty z tłem, na którym naklejone są wycinanki. Subtelne pejzaże, to kopie grafik innego artysty białoruskiego.

Volha opowiada, że drzewa i chata na rysunkach, bardzo przypominają rodzinne strony jej babci. Nic dziwnego, ponieważ powstały 40 km. od tamtej wioski. Z rozmowy z Palunisą, dowiaduję się, że każda wycinanka coś symbolizuje, m.in.: sukces, kobiecą intuicję, zdrowie. Symbolika sztuki ludowej uderza też w rozmowie z Maryną Kurukchi z Ukrainy, prezentującą barwną ceramikę krymskotatarską.

Tu także niemal każdy przedmiot ma swoje znaczenie. Uświadamia to boleśnie, jak mała jest dziś świadomość odbiorcy polskiej sztuki ludowej, pokazywanej w wyjętej z kontekstu przestrzeni Cepelii.

Perły polskie

Na Jarmarku Jagiellońskim, swoje wyroby pokazywała też wybitna, wszechstronna, utytułowana artystka z Kurpiowszczyzny i promotorka tradycji kurpiowskiej – Czesława Lewandowska.

Można było podziwiać również ginącą sztukę tkactwa z jedynej w Polsce Izby Tkactwa Dwuosnowowego w Janowie. Teresa Pryzmont, która swoją drogę twórczą rozpoczęła w 1974 r. od współpracy z Cepelią Białystok, zauważyła, że szkołą w Janowie, zaczynają interesować się młode osoby, a do niej samej na naukę warsztatu już 6 rok z rzędu przyjeżdża grupa Japonek.

Obrazy ukazujące dawną wieś i jedyne w swoim rodzaju pisanki, pokazała inna wybitna artystka z ziemi chełmskiej – Stanisława Mąka.

Jej prace posiadają prywatni kolekcjonerzy i placówki muzealne. Sceny pasyjne, które przenosi na skorupki jaj, to miniatury prawdziwego malarstwa.

I tylko żal, że na wydarzenie tej rangi, trzeba czekać cały rok… 

Tekst ukazał się w Tygodniku "Idziemy" z dn. 27. 08. 2019, nr 35/2019.